Koperen ketels zijn bijna heilig voor distilleerderijen en dit is waarom

De ruimte waarin de koperen ketels bij een distilleerderij opgesteld staan, biedt altijd een imposant aanzicht. Niet alleen omdat de meeste ketels van glanzend koper zijn gemaakt, maar ook vanwege hun indrukwekkende afmetingen. Zo kan de inhoud variëren van ongeveer 4.000 liter bij Edradour tot maar liefst 50.000 liter bij Glenfarclas. De ketel vormt de spirit voor een deel en dus is het belangrijk dat die altijd exact hetzelfde blijft. En daarin gaan distilleerderijen best wel ver.

Laten we beginnen bij waarom de pot stills, zoals de ketels vaak heten, van koper gemaakt zijn. Allereerst is koper relatief gemakkelijk te bewerken, waardoor met speciale vaardigheden en technieken vrijwel iedere gewenste vorm kan worden gemaakt. Daarnaast is koper een uitstekende warmtegeleider, waardoor het distillatieproces heel nauwkeurig kan worden aangestuurd.

Koper heeft bovendien een reinigende werking tijdens het distilleren. Er vindt een chemische reactie plaats waarbij ongewenste zwavelverbindingen en bepaalde plantaardige aroma’s uit het distillaat worden verwijderd. Het koper van de ketel heeft daarmee rechtstreeks invloed op het karakter en de uiteindelijke kwaliteit van de whisky.

Ook de vorm van de distilleerketel speelt een belangrijke rol in het proces. Veel pot stills hebben de bekende uivorm, maar er bestaan ook peervormige ketels, ketels met insnoeringen en exemplaren met zogenaamde boiling balls die voor meer of minder reflux zorgen. De precieze vorm bepaalt mede hoe de alcoholdampen zich tijdens de distillatie door de ketel bewegen.

Wanneer er na verloop van tijd oneffenheden of deuken in een distilleerketel ontstaan, kunnen die invloed hebben op de wervelingen van de dampen tijdens het distillatieproces. Koper is bovendien een relatief zacht materiaal dat gedurende zijn levensduur chemische reacties aangaat en daardoor steeds dunner wordt. Uiteindelijk bereikt iedere koperen distilleerketel dan ook het einde van zijn dienstbare leven.

Op dat moment is het aan de fabrikant om de oude ketel te vervangen en een nieuw exemplaar te produceren dat zo nauwkeurig mogelijk een kopie van de oude is. Daarbij wordt niet alleen gekeken naar de afmetingen en vorm, maar volgens de verhalen zelfs naar bepaalde karakteristieke oneffenheden van de oude ketel. Tijdens rondleidingen door whiskydistilleerderijen wordt dan ook regelmatig verteld dat de specifieke smaak van een whisky mede door zulke deuken en onregelmatigheden ontstaat.

Dat producenten van pot stills zoals Forsyths in Rothes, midden in de Schotse Speyside, hun gloednieuwe ketels daadwerkelijk bewust van allerlei deuken voorzien, valt te betwijfelen. Het verhaal illustreert echter mooi hoeveel belang distilleerderijen hechten aan het behouden van dezelfde omstandigheden tijdens het distillatieproces. En bovenal blijft het natuurlijk een prachtig verhaal om tijdens een rondleiding door een whiskydistilleerderij te vertellen.