Deze daken zijn onlosmakelijk met whisky verbonden (How to Whisky)

Wie ooit een Schotse whiskydistilleerderij heeft bezocht, heeft ze vrijwel zeker gezien: de karakteristieke pagodadaken op de daken van oude moutvloeren. Deze opvallende, piramidevormige dakconstructies zijn uitgegroeid tot een iconisch onderdeel van veel distilleerderijen. Toch weten veel whiskyliefhebbers niet precies waar ze voor dienen en waar ze vandaan komen.

Een pagoda is niet alleen een leuk detail op een distilleerderij. Oorspronkelijk had dit puntdakje namelijk een hele belangrijke functie in het whiskyproductieproces.

Een pagodadak is een karakteristieke dakconstructie bovenop de kiln, de oven waarin gemoute gerst wordt gedroogd tijdens het whiskyproductieproces. Tijdens het mouten wordt gerst geweekt en uitgespreid om te ontkiemen. Daarna wordt het kiemproces gestopt door de gerst te drogen met warme lucht of of rook van turf.

Dit drogen produceert grote hoeveelheden warmte en rook. Zonder adequate ventilatie zou de warmte zich ophopen in het gebouw. Het pagodadak loste dit probleem op door als een natuurlijke ventilatiekap te functioneren: warme lucht stijgt op en wordt via de zijopeningen naar buiten afgevoerd, waardoor de oven continu kon draaien op de juiste temperatuur.

Voor distilleerderijen die turf gebruikten om de mout te drogen, was dit extra belangrijk. Turfrook is namelijk een cruciaal smaakelement in peaty whisky's zoals Laphroaig, Ardbeg en Bowmore. En vroeger was dit zo bij veel meer distilleerderijen.

Het moderne pagodadak is uitgevonden door de Schotse architect Charles Doig. Doig was gespecialiseerd in distilleerderijontwerp en combineerde functionaliteit met een herkenbare esthetiek. Zijn ontwerp verscheen voor het eerst in 1889 op Dailuaine Distillery in Speyside — tot op heden een actieve distilleerderij.

Doig liet zich inspireren door pagodavormen uit de Japanse architectuur, die al eeuwenlang worden toegepast. Zijn versie was echter primair een ingenieursoplossing: betere luchtstroom, hogere efficiëntie, langere levensduur van de oven. Het ontwerp sloeg direct aan en verspreidde zich razendsnel naar distilleerderijen door heel Schotland.

De meeste moderne distilleerderijen produceren hun mout niet meer zelf. Ze kopen mout in bij gespecialiseerde moutbedrijven als Port Ellen Maltings of Baird's Malt, waardoor de kiln en het pagodadak hun oorspronkelijke functie hebben verloren.

Toch zijn de pagodadaken gebleven. Ze zijn onlosmakelijk verbonden met de visuele identiteit van historische distilleerderijen als Glenfiddich, The Macallan en Strathisla. Ze verschijnen etiketten, in marketingcampagnes en op talloze whiskyreisfoto's. Pagodadaken zijn daarmee meer dan architectuur.