200 jaar oude verborgen (illegale) whiskystokerij opgedoken op in Schotse bergen

Archeologen hebben in Schotland een opvallende vondst gedaan. Midden in een natuurreservaat is een verborgen illegale whiskystokerij opgedoken. De bijzondere vondst werd gedaan op het Ben Lawers National Nature Reserve, in de buurt van Killin en is meer dan 200 jaar oud.

De onderzoekers van de National Trust for Scotland vonden tijdens werkzaamheden de resten van een zogenoemde bothy: een eenvoudig onderkomen dat werd gebruikt om de illegale stookapparatuur te verbergen. Tijdens de opgraving kwamen onder meer stenen muren, een houten paal, een haard en een afvoer onder een stenen vloer tevoorschijn.

De ligging van de bothy lijkt slim gekozen. De plek ligt niet alleen midden in een natuurpark, maar ook beschut in een bocht van de burn, waardoor de stokerij vanaf zowel stroomopwaarts als stroomafwaarts moeilijk zichtbaar was. Dit wijst erop dat de illegale stokers prima wisten hoe ze hun activiteiten moesten verbergen voor de autoriteiten.

Een van de meest opvallende ontdekkingen is een stuk koperlegering. Volgens de archeologen gaat het vermoedelijk om een verbindingsstuk naar de lyne arm. Dat maakt de vondst extra bijzonder. In het natuurpark zijn inmiddels meerdere illegale distilleerderijen gevonden, maar dit is de eerste locatie waar daadwerkelijk een metalen onderdeel van een still is gevonden.

Illegale whiskystokers stonden erom bekend dat ze meestal zo weinig mogelijk meenamen en nauwelijks sporen achterlieten. Het gevonden metalen onderdeel kan daarom per ongeluk zijn achtergelaten. Een scenario dat geschetst is dat dit misschien gebeurd is toen de stokers hun ketels en andere apparatuur haastig moesten afbreken omdat de Excise man in aantocht was.

Deze whiskyontdekking werpt nieuw licht op een belangrijke periode in de Schotse whiskygeschiedenis. Aan het einde van de 18e eeuw en het begin van de 19e eeuw nam illegaal whisky stoken sterk toe. Dat gebeurde vooral na de Excise Act van 1788, die het gebruik van kleine huishoudelijke stills verbood.

Via het project The Pioneering Spirit, dat onderzoek doet naar illegale whiskystokerijen in Schotland, wordt onderzocht op welke schaal dit daadwerkelijk gebeurde en waar allemaal. Binnen het project zijn inmiddels 30 locaties geïdentificeerd waar vroeger vermoedelijk illegaal whisky werd gestookt.

Ook op andere plekken in Schotland zijn sporen van illegale distilleerderijen gevonden. Zo ontdekten bosbouwers in 2008 resten van een kleine stokerij in Glen Affric, in de Highlands. In 2019 werden daarnaast twee verlaten boerderijen in Loch Lomond and The Trossachs National Park herkend als voormalige illegale whiskylocaties.

De ontdekking in het Ben Lawers National Park laat zien hoe archeologie verborgen verhalen over whisky, smokkel en lokale gemeenschappen kan onthullen. Waar documenten vaak ontbreken, vertellen stenen, houtresten en een klein stuk koper alsnog het verhaal van mensen die in stilte whisky maakten in de Schotse bergen.

Hoeveel illegale distilleerderijen er uiteindelijk boven water komen is nog niet in te schatten.