Wist je dat oude sherrywhisky soms een geheim ingrediënt uit Spanje kreeg?

dinsdag, 06 oktober 2026 om 15:21

Mis geen whisky nieuws, reviews en opvallende releases meer.

Voeg Whisky Monkeys toe als Google favoriet

Wie wel eens een oude sherrywhisky uit de jaren zeventig of tachtig heeft geproefd, weet dat sommige van die whisky’s behoorlijk anders kunnen smaken dan moderne bottelingen. Donker, stroperig, vol rozijnen, karamel en gedroogd fruit.

Dat wordt vaak volledig toegeschreven aan fantastische oude sherryvaten. Maar er speelde soms nog iets anders mee. Een goedje met de naam paxarette. Dat werd niet zomaar in de whisky gegoten, maar het kwam er uiteindelijk wel heel dichtbij.

Wat is paxarette en wat doet het met de smaak van whisky?

Paxarette, ook wel pajarete genoemd, komt oorspronkelijk uit Zuid-Spanje. Het was een zeer zoete wijnachtige vloeistof die onder andere werd gemaakt met geconcentreerde druivenmost en versterkte wijn.

Denk qua smaak aan iets donkers en intens zoals rozijnen, gebrande suiker, stroop en gekaramelliseerd fruit. Dit is doorgaans ook het soort smaken waar liefhebbers van zwaar gesherryde whisky waarschijnlijk niet direct bezwaar tegen zouden hebben. Dat hadden Schotse whiskyproducenten vroeger ook al door en dus werd er volop ingezet op deze vaten.

Waarom kwam paxarette in de whiskywereld terecht?

In de negentiende en twintigste eeuw waren sherryvaten ontzettend belangrijk voor de Schotse whiskyindustrie. Whiskyproducenten ontdekten dat whisky die in deze vaten rijpte een aantrekkelijke donkere kleur en rijke smaak kreeg.

Alleen ontstond er een probleem. Goede sherryvaten waren niet onbeperkt beschikbaar en oude vaten verloren na meerdere vullingen steeds meer van hun invloed. In plaats van zo'n vat af te schrijven, hadden producenten een oplossing: het vat kreeg simpelweg een flinke oppepper met paxarette. De behandeling ging behoorlijk ver.

Een kleine hoeveelheid paxarette werd in een gebruikt vat gedaan. Vervolgens kon het vat onder druk worden gezet, waardoor de vloeistof in het hout werd gedrukt. Volgens technische beschrijvingen uit de whiskyindustrie ging het bijvoorbeeld om ongeveer een halve liter per hogshead en ongeveer een liter per butt. Daarna werd het vat gedurende korte tijd onder druk gezet.

Daarna kon er weer whisky in. Een moe sherryvat kreeg zo als het ware een tweede jeugd.

Smaakte oude sherrywhisky daardoor anders?

Paxarette werd jarenlang op grote schaal gebruikt. Daardoor is het goed mogelijk dat een deel van het typische karakter dat tegenwoordig wordt geassocieerd met oude sherrywhisky niet alleen uit het sherryvat zelf kwam. Ook het goedje in de vaten kan daarbij een rol hebben gespeeld.

Whiskyhistoricus en journalist Dave Broom schreef zelfs dat vrijwel iedere distilleerderij of bottelarij vroeger een voorraad van de paxarette bij de hand kon hebben. Wanneer een leeg sherryvat te weinig kleur of karakter leek te geven, kon het opnieuw worden behandeld. Er bestaan zelfs verhalen dat mensen rond Kerstmis bij distilleerderijen paxarette kwamen halen om het in hun kerstpudding te verwerken.

Aan het einde van de jaren tachtig veranderden de regels rond Scotch whisky. De behandeling werd uiteindelijk gezien als een manier om extra smaak aan whisky toe te voegen. Daarmee paste paxarette niet meer binnen de regels voor Scotch whisky en verdween de techniek uit de Schotse whiskyproductie.

Paxarette is nooit helemaal verdwenen

Hier krijgt het verhaal nog een leuke draai. Uit Schotland is paxarette grotendeels weg, maar wereldwijd niet. Er zijn producenten buiten Schotland die opnieuw experimenteren met technieken die sterk lijken op de oude paxarettebehandeling. De reden is eigenlijk dezelfde als honderd jaar geleden: goede sherryvaten zijn duur en schaars.

Meer weetjes ontdek je in deze Wist je dat hub.

FAQ

Wat is paxarette?
Paxarette, ook wel pajarete genoemd, is een zeer zoete, wijnachtige vloeistof uit Zuid-Spanje. Het heeft intense smaken van onder meer rozijnen, stroop, gebrande suiker en gekaramelliseerd fruit.
Waarom werd paxarette gebruikt bij whisky?
Schotse whiskyproducenten gebruikten paxarette om oude, minder actieve sherryvaten nieuw leven in te blazen. De vloeistof werd in het hout gedrukt, zodat het vat opnieuw meer kleur en smaak aan de whisky kon afgeven.
Waarom wordt paxarette niet meer gebruikt voor Scotch whisky?
Aan het einde van de jaren 80 veranderden de regels. De behandeling met paxarette werd gezien als een manier om extra smaak aan whisky toe te voegen en paste daardoor niet meer binnen de regels voor Scotch whisky.