Bijzondere Tomintoul en Glencadam whisky’s die je niet zomaar tegenkomt (sfeerverslag)

Soms staat er geen gewone tasting op het programma, maar een kleine reis waarbij je bijna 100 jaar aan whisky mag proeven. In Oldenzaal werd bij De Monnik Dranken een select gezelschap uitgenodigd voor een proeverij die dat deed: vier bijzondere drams van twee distilleerderijen en vooral inspirerende en opmerkelijke verhalen over het levenswater.

Onder leiding van Iain Forteath, Master Blender and Global Brand Ambassador bij Angus Dundee Distillers, krijgen we een uur lang een masterclass over de whisky's van Tomintoul en Glencadam. Op het programma staan eigenlijk drie speciale drams, maar Forteath heeft een vierde in zijn tas meegenomen als verrassing.

Forteath belooft meteen bij binnenkomst een aantal verrassingen wat betreft geur en smaak. Dit is dan ook geen tasting met standaardflessen die je overal tegenkomt. Op tafel staat vandaag Tomintoul en Glencadam centraal, twee merken uit de stal van Angus Dundee die ieder een heel eigen karakter hebben. Waar Tomintoul graag bekendstaat als The Gentle Dram, laat Glencadam juist een frissere, meer tropische kant van Schotse whisky zien.

De eerste dram zette meteen de toon. De Tomintoul 21 werd omschreven als een whisky met aanwezigheid, ondanks het alcoholpercentage van 40%. Dat klinkt misschien bescheiden, maar in het glas bleek juist dat deze whisky verrassend veel grip en body heeft.

Dat komt volgens de uitleg vooral door het hout. Bourbonvaten geven de whisky een zekere bite, een soort kauwbaarheid, zonder dat het agressief wordt. Precies dat past bij Tomintoul: whisky met karakter, maar altijd aan de zachte kant. Niet voor niets werd de stijl omschreven als een warme omhelzing van een oude vriend. Comfortabel, rond en vriendelijk, maar niet saai.

In de neus en smaak komen vooral fruitige tonen naar voren. Denk aan rood fruit, honing en kruidigheid. Ook werd de vergelijking gemaakt met oudere bourbonvatrijping, waarbij klassieke tonen als vanille, crème brûlée en gekookte appels na verloop van tijd veranderen in diepere aroma’s. Na 18 jaar begint dat profiel te karamelliseren, waardoor er bijna sherry-achtige tonen ontstaan: honing, toffee en gekonfijt fruit.

De Tomintoul 21 bleef daarin vooral aan de fruitige kant. Waar de 25 jaar oude Tomintoul later meer chocolade en notigheid liet zien, draaide deze dram om rood fruit, honing en warme specerijen. Zacht, kruidig en vol en zonder scherpe randjes of pepers.

Daarna krijgen we de Tomintoul 25 in ons glas. Deze whisky is ooit door Forbes omschreven als de beste whisky ter wereld, nadat hij in een spirits ranking in de VS naar voren kwam. Het grappige aan dat verhaal is dat het team er zelf niet eens van op de hoogte was. Een vriend stuurde een berichtje met de vraag: “Zijn jullie dit?” Pas toen bleek hoe hoog de whisky gewaardeerd was.

Ook deze whisky komt uit bourbonvaten, maar het karakter is duidelijk anders dan bij de 21. Hier werd gesproken over een combinatie van bourbon barrels en hogsheads. Die hogsheads geven een ander houtprofiel en zorgen voor meer diepte. Het resultaat is een dram die minder rood fruitig is en meer richting chocolade, honing, room en noten gaat.

De whisky heeft een mooie, volle textuur en een zachte, gezellige afdronk. Dat woord komt ook vaker terug tijdens de tasting. Voor oudere Tomintoul is dat een kernbegrip. Het draait niet om zo veel mogelijk alcoholkracht of zo veel mogelijk hout, maar om een whisky waarin alles op zijn plek valt.

De Tomintoul 25 voelt daardoor als een volwassen broer van de 21. Waar de 21 meer op rood fruit, honing en specerijen leunt, brengt de 25 meer chocolade, noten en romigheid. Nog steeds zacht, nog steeds typisch Tomintoul, maar met meer diepte en een lange, warme nasmaak.

Tussen de glazen door komt ook de plek van rijping uitgebreid voorbij. Tomintoul ligt hoog en afgelegen, midden in de bergen. Forteath vertelt dat er er in de omgeving veel meer schapen dan mensen zijn en nauwelijks vervuiling of verkeer. Dat levert ideale omstandigheden op voor rijping: koel, vochtig en rustig.

Die hoge luchtvochtigheid heeft effect op de angel’s share. Bij Tomintoul ligt die volgens rond de 1,8%. In sommige warehouses blijft het verlies laag, terwijl jongere spirit en bepaalde opslagmethoden juist voor hogere verliezen kunnen zorgen.

Het zijn van die details die een tasting meteen meer diepte geven. Je proeft niet alleen wat er in het glas zit, maar snapt ook beter waarom een whisky smaakt zoals hij smaakt. De zachtheid van Tomintoul komt niet uit de lucht vallen. Die zit in de spirit, in de vaten en in de omstandigheden waarin de whisky jarenlang ligt te wachten.

Na Tomintoul gaat de tasting verder met Glencadam. Een hele andere distilleerderij, met een heel ander karakter. Waar Tomintoul in 1965 gebouwd werd en sindsdien grotendeels op dezelfde manier werkt, is Glencadam veel ouder. De distilleerderij bestaat ruim 200 jaar en heeft nog altijd een eigenzinnige, compacte indeling. Geen moderne open ruimte die gemaakt is voor Instagram, maar een distilleerderij die gebouwd is om whisky te maken.

Het karakter van Glencadam wordt omschreven als fris, helder en fruitig. Tropisch fruit, citrus, boomgaardfruit en een levendige spanning in de spirit. Dat komt ook naar voren in de Glencadam 25.

Deze whisky draait volgens Forseath vooral om het distilleerderijkarakter. In het glas komen perzik, abrikoos en vers steenfruit naar voren. Ondergetekende denkt zelfs aan Haribo perziksnoepjes.

Hoe langer de whisky in het glas zit, hoe meer lagen er bij komen. Achter het frisse fruit stijgen leerachtige tonen op met bakkerijkruiden en zachte florale accenten. Ook marshmallow wordt door een van de proevers genoemd. Door met open mond te nosen, (lees hier hoe dat werkt) komen volgens de master blender meer subtiele tonen naar voren: kamille, bloemen, notigheid en extra zachtheid.

Als afsluiter komt er nog iets bijzonders op tafel: een Glencadam 27 die op dat moment nog niet in Nederland gelanceerd is. En het is nog maar de vraag of dat überhaupt gaat gebeuren. De whisky is namelijk beperkt in oplage.

Deze single malt wordt in de sessie omschreven als een dram die het idee van finishen oprekt. Het gaat om lange rijping, met een forse periode in bourbon en daarna jaren in Oloroso sherryhout. De Glencadam 1996 27 Years Old Reserva de Jerez, is gebotteld op 46% ABV, non-chill filtered, natural colour en gelimiteerd tot 1.691 flessen.

Wat vooral opvalt is dat dit geen sherrybom is. Glencadam is van zichzelf geen zware spirit en dat wilde Forseath niet wegdrukken. De whisky is rijk en sherrygedreven, maar wel elegant en soepel gebleven. Er komen tonen voorbij van pecan pie, maple syrup, toast, Oloroso, fruit en zachte kruidigheid. Ook wordt de whisky hij bijna cognac-achtig genoemd door een proever. In de mond is hij zoet en kruidig. De sherry is duidelijk aanwezig, maar de Glencadam-spirit blijft herkenbaar.

Aan het einde van de sessie wordt de balans opgemaakt. In ongeveer 30 minuten is er bijna 100 jaar aan whisky voorbijgekomen: Tomintoul 21, Tomintoul 25, Glencadam 25 en Glencadam 27. Dat is eigenlijk veel te snel voor zulke oude en bijzondere drams. Sommige glazen verdienen 20 minuten op zichzelf, zeker als er zoveel in gebeurt.

Toch maakt juist dat tempo de tasting bijzonder. Het is een vliegensvlugge reis langs twee distilleerderijen, twee stijlen en vier whisky’s die elk iets anders laten zien. Noem het een voorproefje van een reis naar Schotland.

De favorieten aan tafel lopen wel wat uiteen. De Tomintoul 25 maakt veel indruk door zijn fruitigheid, chocolade en romige balans. De Glencadam 27 trekt de aandacht door zijn verfijnde karakter. Iedereen heeft een andere voorkeur. En dat is het mooie van whisky: het is persoonlijk en iedereen heeft wel iets om extra van te genieten en er is geen verkeerd antwoord mogelijk.

Meer van onze sfeerverslagen zien? Dat kan op deze pagina.